Garğabær, febrúar 2006

 

Mælingar á PAH-efnum í andrúmslofti.

 

Niğurstöğur úr mælingum heilbrigğiseftirlits Hafnarfjarğar- og Kópavogssvæğis á PAH-efnum í andrúmslofti í Áslandshverfi í Hafnarfirği haustiğ 2005[1].

 

Svonefnd PAH-efni[2], eğa ,,fjöl-arómatísk vetniskolefni’’ geta haft heilsuskağleg áhrif.   Şau  myndast m.a. viğ ófullkominn bruna á kolefnisríku efni og eru óhjákvæmilegur fylgifiskur borgar- og iğnağarsamfélaga.  Fjölmörg PAH-efni greinast í andrúmslofti og telst hluti şeirra hafa umtalsverğ krabbameinsvaldandi áhrif.  Şrjú şeirra, benzo[a]pyrene, benzo[a]anthracene og dibenz[ah]anthracene eru talin vera vafasömust eğa hættulegust heilsu fólks. 

Loftgæğamælingar fara fram á Stórhöfğa í Vestmannaeyjum[3].  Niğurstöğur mælinga á PAH-efnum sına ağ heildarstyrkur şessara efna í loftmössum, sem eru ağ berast frá Ameríku eğa Evrópu, er undir eğa viğ greiningamörk sem eru talin 0,01 ng/m3.  Styrkur şessara efna á meginlöndunum er til muna meiri en şau rigna niğur eğa falla á sjóinn á leiğ sinni til landsins.  Líta má svo á ağ sá styrkur PAH-efna sem mælist á Stórhöfğa sé bakgrunnsgildi fyrir Ísland.

            Mikilvirkustu uppsprettur PAH-efna í andrúmslofti eru bílaumferğ, ımsar brennslur og ımiss iğnağarstarfsemi og şá einkum álbræğslur og tengd starfsemi.  Íslensk stjórnvöld telja ağ 67%[4] af myndun PAH í andrúmslofti á Íslandi komi frá áliğnaği. 

Engar PAH-mælingar hafa fariğ fram í andrúmslofti á Íslandi ef frá eru taldar mælingar í vinnuumhverfi í álbræğslum og tengdum iğnaği.  Evrópusambandiğ hefur gefiğ út fyrirmæli[5] til sinna ağildarríkja ağ şau vakti tiltekin efni í andrúmslofti, ş.m.t. PAH-efni og eiga ríki innan ESB-svæğisins ağ setja sér markmiğ ağ tryggja ağ styrkur tilgreindrar efna í andrúmslofti verği undir ákveğnum mörkum og einnig er şeim ætlağ ağ upplısa almenning um stöğu mála innan tilgreindra tímamarka. 

                Í ljósi ofangreinds ákvağ Heilbrigğisnefnd Hafnarfjarğar- og Kópavogssvæğis ağ fara út í rannsóknir á styrk PAH-efna í andrúmslofti.  Á tiltölulega litlu svæği, á iğnağarsvæğinu í Helluhrauni í suğurhluta Hafnarfjarğar, er ağ finna hugsanlegar uppsprettur PAH-efna.  Auk álversins í Straumsvík eru şar endurvinnslustöğ fyrir skautleifar, úrvinnslustöğ fyrir málm-úrgang, malbikunarstöğ auk stofnbrautar, ş.e. Reykjanesbrautin, sem er skammt undan meğ miklum umferğarşunga[6]. 

            Ákveğiğ var ağ hafa mælistöğina í jağri nærliggjandi íbúğarbyggğar sem er í námunda viğ áğurnefnda stofnbraut og iğnağarhverfiğ.  Mælistöğinni var valinn stağur meğ tilliti til vöktunar á umhverfi almennings í íbúğarhverfi sem og til ağ kanna hvort íbúğarhverfi væri hugsanlega undir nokkru mengunarálagi.  Mælingarnar fóru fram haustiğ 2005.  Eins og vikiğ verğur betur ağ síğar í skırslunni, sına mæliniğurstöğur ağ PAH-efni mælast í hærri styrk en bakgrunnsgildi frá Stórhöfğa.  Mismunurinn verğur ağ teljast PAH mengun  af innlendum uppruna.  Mengunin kemur frá umferğ, şess vegna frá öllu höfuğborgarsvæğinu og iğnağarstarfsemi.  Styrkur mengandi efna verğur hins vegar ağ teljast lítill ef evrópsk viğmiğ eru höfğ til samanburğar.

 

Mynd 1. Stağsetning sınistökustağar.

Loftgæğastöğ heilbrigğiseftirlitisins ağ Hvaleyrarholti
 

Stağsetning sınistökubúnağar
 

                                               Álveriğ liggur um 3 km frá mælistöğinni viğ Blikaás

 

            Iğnağarsvæğiğ í Helluhrauni.

 

Efnisyfirlit:

·        Framkvæmd sınatöku

·        Veğur

·        Niğurstöğur efnamælinga

·        Einstakar mæliniğurstöğur

·        Samantekt

·        Lokaorğ

 

Framkvæmd sınatöku

Haft var samráğ viğ norsku loftgæğarannsóknastofnunina NILU um framkvæmd rannsóknar.  Tekiğ var tilboği stofnunarinnar um leigu á sınistökubúnaği og greiningum á PAH-sınum.  Kom búnağurinn til landsins í lok ágúst 2005 og fékkst leyfi Vatnsveitu Hafnarfjarğar til ağ setja hann upp í dælustöğ vatnsveitunnar í Áslandshverfinu.  Tíu sólahringsmælingar fóru fram á tímabilinu 13. september til 15. nóvember 2005. 

Mynd 2: Stağsetning sınatökubúnağar.

Inntaksrör viğ dælustöğ vatnsveitunnar

Hluti sınatökubúnağar uppsettur

Sınum var safnağ meğ svonefndum “PUR-sınistökubúnaği” frá NILU (sjá myndir 2- 3).  Meğ loftdælu er andrúmsloft sogiğ í gengum sınatökubúnağinn, um og yfir 20 m3 á klst. í u.ş.b. sólarhring hverju sinni, sjá töflu 1.  Búnağurinn fangar PAH-efni meğ tvennum hætti.  Meiri hluti PAH-efna loğir viğ rykagnir í lofti og fangast şær í fínni ryksíu. En hluti PAH-efna og şá einkum léttari efnin eru á gasfasa sem fangast í svonefndum ,,pólyurethan töppum’’.  Stærsti hluti PAH-efnanna fangast í ryksíunni en uppgefiğ magn er heildarmagn.  Şağ er mat NILU ağ of mikil vinna og kostnağur felist í şví ağ viğhafa ağgreindar mælingar.   Búnağur şessi og ağferğafræği er talinn tryggja ağ şau PAH-efni sem şörf er ağ leita ağ fangist ağ stærstum hluta en alls voru 38 mismunandi PAH-efni mæld.  Ağferğafræğin viğ sınatöku og greiningar er vottuğ. 

 

Mynd 3:

Pólyurethan tappar
 

Tveir ,,pólyurethan tappar’’ draga í sig PAH úr loftfasa.  Sía, efst í tækinu, fangar ryk sem inniheldur PAH-efni.

Sınatökubúnağur og mælir til ağ mæla loftflæği. 

 

Veğur

Veğurfar ræğur miklu um dreifingu PAH-efna frá upprunastağ.  Vindátt og vindstyrkur skipta miklu og einnig úrkoma.  Eins og áğur segir loğir stór hluti efnanna viğ rykagnir í lofti og şví falla şau fyrr til jarğar í úrkomu.  İmsir ağrir şættir hafa áhrif á dreifingu eins og hæğ myndunarstağar, şyngd og lögun einstakra PAH-efna, lofthiti, lagskipting í loftmassanum svo og vindsveipir og landslag (bæği náttúrulegt og manngert s.s. byggingar).  Í töflu 1 er ağ finna upplısingar um veğurfar (einkennandi vindátt, meğalvind og úrkomu) sınatökudagana.  Upplısingar fengust hjá Veğurstofu Íslands en vindmælistöğin er í Straumsvík en úrkomu-mælingar eru frá Reykjavík[7].  Hitastig lá á bilinu 0 – 10°C nema síğustu tvo mælidagana şegar hitinn fór undir frostmark[8].

            Vindrósir (tíğnidreifing vindátta sem byggir á 24 mælingum á sólarhring) voru gerğar fyrir alla sınatökudagana og sjást şær meğ niğurstöğum hvers dags (sjá kafla;  Niğurstöğur mælinga).  Meğ sömu ağferğ var gerğ vindrós fyrir allt mælitímabiliğ (sjá mynd 4).  Hjá Veğurstofu Íslands[9] fékkst einnig vindrós fyrir Straumsvík fyrir allt áriğ 2005.

 

 

 

Mynd 4:  Vindrósir fyrir veğurathugunarstöğina í Straumsvík.

Til vinstri; vindrós fyrir sınatökutímabiliğ.  Til hægri; vindrós fyrir allt áriğ 2005.

Şokkaleg samsvörun er milli vindrósa fyrir allt áriğ og haustiğ.  Helst ağ vestlægraátta gæti minna um haustiğ. 

 

Mynd 5 a.   Meğalvindstyrkur á meğan mælingar stóğu yfir

 

Vindhraği hefur mikil áhrif á dreifingu PAH-efna eins og annarra efna í andrúmslofti.  Töluverğur breytileiki var í vindstyrk milli sınatökudaga og einnig suma sınatökudagana.  Mynd 5 sınir meğalvind (sjá og töflu 1).  Ítarlegri veğurgögn eru vistuğ á heimasíğu stofnunarinnar; heilbrigdiseftirlit.is. 

 

Mynd 5 b.   Meğalvindhraği hverrar vindáttar fyrir áriğ 2005

 

Nokkur munur er á meğalvindhrağa eftir şví úr hvağa átt vindar blása.  Í Straumsvík virğist sterkasta áttin vera úr NNA en NA áttin er veikust en şağ er sennilega vegna şess ağ Hvaleyrarholtiğ skılir.  Vindur sem stendur frá álverinu í átt ağ mælistağ hefur hlutfallslega háan meğalvind-hrağa.  

 

Tafla 1:  Helstu veğurfarsupplısingar dagana sem sınistakan stóğ yfir:

Mæling nr.

Dagsetning (mælingar hófust yfirleitt kl 08:30)

Lengd sınatöku

 

(klst.:mín.)

Magn lofts gegnum síu

 

(m3)

Einkennandi vindátt

Meğal vind-styrkur (m/s)

Úrkoma[10]

 

 

1

13.-14. sept. 2005

24:00

472

N-NNA

N

10,2

Lítilsháttar úrkoma í byrjun mælitíma

2

15.-16. sept. 2005

24:10

575

VSV-SSV

5,1

Lítilsháttar úrkoma á fyrri hluta mælitíma

3

19.-20. sept. 2005

25:00

594

VNV-N

(SA-SV)

5,8

Úrkoma á síğarhluta mælitíma

4

21.-22. sept. 2005

25:40

607

S-ASA

SA-SSA

3,6

Úrkoma á mælitíma

5

28.-29. sept. 2005

24:00

560

NNA

 (A)

10,7

Ekki mælanleg úrkoma

6

5.-6. okt.

2005

26:30

619

SSV-ASA

S-SA

7,3

Úrkoma fór vaxandi.  Varğ talsverğ síğari hlutann (8 mm)

7

7.-8. okt.

2005

29:25

686

SA-NA

NA

5,7

Talsverğ úrkoma fyrri hlutann

8

9.-10. okt.

2005

26:35

612

N-NA

NNA

7,6

Ekki mælanleg úrkoma

9

2.-3. nóv.

2005

26:00

614

Tvíátta

NNV-N

(SA-SSV)

4,1

Ekki mælanleg úrkoma

10

14.-15. nóv. 2005

24:30

590

Margátta

VNV-NNV, NV

NNA og (VSV)

9,0

Lítilsháttar úrkoma á fyrri hluta mælitíma

Skıring á ,,Einkennandi vindátt’’.  Hringnum er skipt í 16 áttir.  Efsta skammstöfunin í reit şığir megin vind-sviğ.  Dökkt og undirstrikağ er ríkjandi átt innan şess sviğs.  Dökkt án undirstrikunar er einnig sterk átt en utan áğurnefnds sviğs.  Skammstöfun í sviga vísar til şess ağ breytingar hafi orğiğ á vindstefnu, víkjandi mikilvægi.

 

Niğurstöğur mælinga

Tafla 2 og mynd 6 sına heildarmagn PAH-efna í sınunum.  Eins og áğur segir er PAH-efniğ BaP eğa benso(a)pyren eitt af varhugaverğustu PAH-efnunum.  Krabbameinsvaldandi áhrif margra PAH-efna, en ekki allra, hafa veriğ metin og hefur şeim şá veriğ gefinn ákveğinn umreiknistuğull til ağ hægt sé ağ meta heildar ,,krabbameinsvaldandi áhrif’’ şeirra í tilteknu vinnuumhverfi.  Efni sem ekki eru talin hafa slík áhrif fá 0 í stuğul, BaP fékk stuğulinn 1 en önnur efni dreifast şar á milli.  Ekki voru forsendur til ağ fara í slíka útreikninga en athygli vakti lítill styrkur BaP í niğurstöğunum.  Hann mældist hæst 0,04 ng/m3 en var ağ jafnaği viğ eğa litlu fyrir ofan greiningarmörk.    

           

Tafla 2:  Meğalstyrkur BaP (benso(a)pyren) og heildarmagn PAH í ng/m3

Sıni númer

Dagsetning

Benso(a)pyren (ng/m3)

Heildarmagn PAH (ng/m3)

1

13.-14.   september    2005

   0,01

17,09

2

15.-16.   september    2005

   0,01

31,99

3

19.-20.   september    2005

   0,02

13,33

4

21.-22.   september    2005

   0,03

19,34

5

28.-29.   september    2005

   0,03

16,65

6

    5.-6.     október      2005

< 0,01

  5,26

7

    7.-8.     október      2005

   0,02

14,16

8

  9.-10.     október      2005

   0,02

39,76

9

    2.-3.   nóvember    2005

   0,04

36,18

10

14.-15.   nóvember    2005

   0,02

41,47

 

Meğaltal:

   0,02

23,52

 

Mynd 6: Heildarmagn PAH í sınum,  haustiğ 2005

           

            Í töflu 3 er ağ finna nöfn şeirra PAH-efna sem sınatökutækin fanga og NILU magnmælir.  Númer í töflu á samsvörun í súluritunum (sjá myndir 7-16).  Nöfn sem eru skáletruğ eru á lista[11] Bandarísku Umhverfisstofnunarinnar (Environmental Protection Agency –EPA) yfir şau 16 efni sem stofnunin mæli fyrir um ağ séu vaktağ í umhverfi.  PAHEPA-efni er heildarmagn şeirra efna sem eru á lista bandarísk umhverfistofnunar.

 

            Meğ şví ağ bera saman hlutfallslegan styrk einstakra PAH-efna má fá vísbendingar um uppruna PAH-efnanna.  Hvort t.d. şau eiga frekar uppruna sinn viğ brennslu eldsneytis í bílvélum eğa frá álbræğslum.  Í borgar- og iğnağarsamfélögum er sjaldnast ein afgerandi uppspretta nema ef sınatökustağur er valinn nærri slíkum stağ.  Í norskum heimildum[12]

er şess getiğ ağ ef styrkur fenantren (nr. 10) sé hlutfallslega hár sé şağ vísbending um ağ PAH-mengun eigi rætur sínar í álframleiğslu.  Eins og sjá má í næsta kafli má áætla ağ niğurstöğur mælinga nr. 2, 6, 8 og 10 bendi til şess ağ şá daga hafi mæld PAH-mengun átt ağ stórum hluta sitt upphaf frá álframleiğslu.  Öğru máli gegni um şá daga sem mælingar nr. 3, 4, 5 og 9 fóru fram.  Hlutföll PAH-efna voru şá töluvert önnur.  Meira bar á léttari PAH-efnum.

Önnur leiğ til ağ áætla uppruna PAH-mengunar er ağ bera saman styrk PAH-efnisins koronen, sem taliğ er ağ hafi einungis uppruna viğ bruna í bensín- og dísel-mótorum, viğ fluoranten sem samkvæmt norskum skırslum hefur uppruna viğ álframleiğslu.  Ef hlutfalliğ fluoranten / koronen liggur nærri 10 şá er taliğ ağ uppruni mengunarinnar megi rekja til borgarsamfélags (umferğar) en ef hlutfalliğ er komiğ ağ 50 eğa yfir şá sé álbræğslur megin uppspretta PAH-mengunar[13].  Ef şessi leiğ er farin til ağ meta upphaf PAH-mengunar  eru sterkar vísbendingar um ağ PAH-efni í mælingum nr. 1 og 2 hafi uppruna sinn frá álframleiğslu og ağ mæling nr. 9 sé ağ mestu magni komin frá umferğarmengun. 

 

Tafla 3.

Efni

Nr

Heiti PAH-efni

Efni

Nr

 

Heiti PAH-efni

Efni

Nr

 

Heiti PAH-efni

1

Naphtalene *

14

2-Methylanthracene

27

Benzo(a)fluoranthene

2

2-Methylnaphtalene

15

9-Methylphenanthrene

28

Benzo(e)pyrene

3

1-Methylnaphtalene

16

1-Methylphenanthrene

29

Benzo(a)pyrene *

4

Biphenyl

17

Fluoranthene *

30

Perylene

5

Acenaphthylene *

18

Pyrene *

31

Indeno(1,2,3-cd)pyrene *

6

Acenaphthene *

19

Benzo(a)fluorene

32

Dibenzo(ac/ah *)anthracene

7

Dibenzofuran

20

Retene

33

Benzo(ghi)perylene *

8

Fluorene *

21

Benzo(b)fluorene

34

Anthanthrene

9

Dibenzothiophene

22

Benzo(ghi)fluoranthene

35

Coronene

10

Phenanthrene *

23

Cyclopenta(cd)pyrene

36

Dibenzo(ae)pyrene

11

Anthracene *

24

Benz(a)anthracene *

37

Dibenzo(ai)pyrene

12

3-Methylphenanthrene

25

Chrysene */Triphenylene

38

Dibenzo(ah)pyrene

13

2-Methylphenanthrene

26

Benzo(b */j/k*)fluoranthenes

 

 

* PAH-efni á lista EPA (Environmental Protection Agency-Bandaríkin)

 

 

 

 

Einstakar mæliniğurstöğur

Eins og áğur greinir voru 10 sıni tekin haustiğ 2005.  Hér ağ aftan er stutt lısing á mæli-niğurstöğum sem fengust fyrir hvert sıni ásamt veğurfarsupplısingum.  Í lokin er svo samantekt á öllum sınum,

 

 

 

Mæling nr. 1,   13.-14. september 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 472 m3 á 24 klst. Meğal vindstyrkur var um 10,2 m/s sem er nokkuğ hvasst en vindur stóğ af höfuğborgarsvæğinu.  Veğur hélst ağ mestu şurrt á mæli-tíma.  Magn PAHEPA-efna var 10,5 ng/m3 en PAH-efna var 17,1 ng/m3.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 55 sem var næst hæsta hlutfall sem mældist.

 

Mynd 7.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

 

Mæling nr. 2,   15.-16. september 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 575 m3 á 24 klst. og 10 mín.  Meğalvindstyrkur var um 5,1 m/s og stóğ vindátt ağallega frá iğnağarsvæğinu í Helluhrauni.  Lítilsháttar úrkoma var á fyrri hluta mælitímans.  Magn PAHEPA-efna var 23,0 ng/m3 en PAH-efna var 32,0 ng/m3 sem reyndist fjórğa hæsta mælingin.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 97 sem var hæsta hlutfall sem mældist.

 

Mynd 8.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

**********

 

 

Mæling nr. 3,   19.-20. september 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 594 m3 á 25 klst. Meğalhraği vinds var um 5,8 m/s.  Vindur var margátta.  Stóğ lengst af frá Hafnarfirği en hluta tímans voru suğlægir vindar.  Úrkoma á síğari hluta mælitímans.  Magn PAHEPA-efna var 7,0 ng/m3 en PAH-efna var 13,3 ng/m3.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 33.

 

 

Mynd 9.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

 

Mæling nr. 4,   21.-22. september 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 607 m3 á 25 klst. og 40 mín.  Hægviğri var og mældist meğalvindur ağeins um 3,6 m/s meğ vindátt úr suğaustri frá upplandi Hafnarfjarğar.  Lítilsháttar úrkoma til ağ byrja meğ sem jókst ağeins er leiğ á mælingatímann.  Magn PAHEPA-efna var 7,4 ng/m3 en PAH-efna var 19,3 ng/m3.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 25.

 

 

Mynd 10.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

**********

 

 

Mæling nr. 5,   28.-29. september 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 560 m3 á 24 klst. Meğalhraği vinds var um 10,7 m/s meğ vindátt ağ mestu leiti úr NNA eğa frá höfuğborgarsvæğinu.  Úrkoma mældist ekki.  Magn PAHEPA-efna var 8,7 ng/m3 en PAH-efna var 16,7 ng/m3.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 17.

 

 

Mynd 11.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

Mæling nr. 6,   5.-6. október 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 619 m3 á 26 klst og 30 mín.  Meğal vindhraği var um 7,3 m/s meğ vindátt bæği frá iğnağarsvæğinu í Hellnahrauni og upplandi bæjarins.  Talsverğ úrkoma mældist á tímabilinu.  Magn PAHEPA-efna var 3,4 ng/m3 en PAH-efna var 5,3 ng/m3 sem var lægst magn PAH-efna sem mældist.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 24.

 

 

Mynd 12.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

**********

 

 

Mæling nr. 7,   7.-8. október 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 686 m3 á 29 klst og 25 mín.  Hægviğri meğ meğal vindhrağa um 5,7 m/s.  Vindátt breyttist úr SA (uppland Hafnarfjarğar) í NA (ş.e. frá höfuğborgarsvæğinu).  Talsverğ úrkoma mældist á tímabilinu.  Magn PAHEPA-efna var 8,4 ng/m3 en PAH-efna var 14,2 ng/m3.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 25.

 

 

Mynd 13.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

 

Mæling nr. 8,   9.-10. október 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 612 m3 á 26 klst. og 35 mín. Vindhraği var um 7,6 m/s og stóğ af höfuğborgarsvæğinu.  Engin úrkoma mældist á tímabilinu.  Magn PAHEPA-efna var 27,6 ng/m3 en PAH-efna var 39,8 ng/m3 sem reyndist næst hæsta mælingin.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 18.

 

 

Mynd 14.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

**********

 

 

Mæling nr. 9,   2.-3. nóvember 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 614 m3 á 26 klst. Vindur var hægur og mældist meğalhraği um 4,1 m/s.  Tvíátta var á mælitíma.  Hluta tímans stóğ vindur úr SSA eğa frá upplandi Hafnarfjarğar en megniğ af tímanum stóğ vindur úr gagnstæğri átt frá Hafnarfirği.  Engin úrkoma mældist á sınatökutímanum.  Magn PAHEPA-efna var 16,2 ng/m3 en PAH-efna var 36,2 ng/m3 sem næst hæsti mælingu.  Hlutfall fluoranten / koronen-efna reiknağist 11 sem şağ lægsta sem mældist.

 

 

Mynd 15.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

Mæling nr. 10,   14.-15. nóvember 2005

Alls var flæği í gegnum sınatakann 590 m3 á 24 klst. og 30 mín.  Meğal vindhraği var um 9,0 m/s.  Vindur var margátta.  Lengst af stóğ hann frá sjó eğa Hafnarfirği og síğan frá höfuğ-borgasvæğinu en hluta tímans frá álverinu í Straumsvík.  Lítilsháttar úrkoma mældist á  fyrri hluta mælitímans.  Magn PAHEPA-efna var 26,3 ng/m3 en PAH-efna var 41,5 ng/m3 sem reyndist hæsta mælingu.  Hlutfall fluoranten / koronen efna reiknağist 22.

 

 

Mynd 16.   Hlutfall mismunandi PAH-efna í heildarsıni og vindrós fyrir sınatökudaginn.

 

 

 

**********

 

 

Mynd 17: Hlutfallsleg samsetning PAH-efnanna úr öllum 10 sınunum.

 

Samantekt

Til PAH-efna flokkast fjöldi efna.  Sum şeirra hafa veruleg krabbameinsvaldandi áhrif í fólki, önnur ekki.  Şau valda einnig álagi og eru krabbameinsvaldar fyrir ağrar lífverur en manninn en lífverur eru mis næmar fyrir şessum efnum og eins er breytilegt milli şeirra hvağa efni eru şeim skağleg og hver skağlaus.   Dreifing şeirra frá myndunarstağ er einnig mjög breytileg.  Sum şeirra eru talin falla til ağ gera fljótlega til jarğar en önnur geta borist nokkuğ langt frá myndunarstağ.  Í mæli- eğa rannsóknastöğ á Stórhöfğa í Vestmannaeyjum eru şessi efni mæld í loftmössum sem eru ağ berast frá Ameríku og Evrópu.  Niğurstöğur şağan benda til şess ağ bakgrunnsgildi á Íslandi séu viğ greiningarmörk.  

Í iğnağarsamfélögum vestur-Evrópu eru şessi efni vöktuğ reglubundiğ og hefur Evrópusambandiğ gefiğ út sérstök fyrirmæli şar ağ lútandi til sinna ağildarríkja. Heilbrigğis-nefnd Hafnarfjarğar- og Kópavogssvæğis stóğ fyrir şessari rannsókn á styrk PAH-efna í andrúmslofti í íbúğarhverfinu Áslandshverfi í Hafnarfirği.  Engar hliğstæğar mælingar í byggğ hafa áğur fariğ fram á Íslandi.  Ástæğa fyrir ákvörğun nefndarinnar er ağ hún hefur taliğ, ağ brınt sé ağ fara út í slíkar rannsóknir á Íslandi og şá ekki síst á svæği nefndarinnar şar sem á tiltölulega litlu svæği, á iğnağarsvæğinu í Helluhrauni í suğurhluta Hafnarfjarğar, er ağ finna margar hugsanlegar uppsprettur PAH-efna.  Şá eru uppi áform um umtalsverğa stækkun álbræğslunnar í Straumsvík, um ağra iğnağaruppbyggingu á svæğinu auk şess sem ljóst er ağ umferğ muni aukast verulega meğ uppbyggingu nırra şéttbyggğra íbúğahverfa.

            Meğ şessari rannsókn og stöğumatsskırslu vill heilbrigğisnefnd leggja mat á loftgæği og styrk loftborinna heilsuskağlegra efna í íbúğahverfi nærri iğnağarsvæğinu sunnan Hafnarfjarğar og í námunda viğ umferğarşunga stofnbraut.  Niğurstöğurnar eru nokkuğ ljósar.   Áhrif iğnağarstarfsemi og borgarsamfélags á loftgæği eru greinileg.  Um leiğ er ljós ağ styrkur şessara skağlegu efna mælist hér mun lægri en şekkist víğa í nágrannalöndum okkar.  Ekki er nein ástæğa til ağ ætla ağ heilsufar íbúa á svæğinu sé í hættu eins og stağan er í dag.

İmsar ástæğur eru fyrir şví ağ styrkur hér mælist minni, en niğurstöğur úr hliğstæğum rannsóknum erlendis greina frá.  Veğur og opiğ umhverfi er ein skıringin.  Svæğiğ sunnan Hafnarfjarğar er fjarri fjöllum og şar er vindasamt.  Şá er ekki síğur sú ástæğa ağ Íslendingum hefur auğnast ağ tryggja ağ nokkur fjarlægğ sé milli íbúğabyggğar og helstu mengunar-uppsprettanna, şungaiğnağarins.  Mælistöğinni var valinn stağur í íbúğabyggğ í um 3ja. km. fjarlægğ frá álverinu en nıtt íbúğahverfi er nokkru nær og iğnağarhverfi er innan şynningar-svæği şess.  Niğurstöğur úr hliğstæğum mælingum frá Noregi sına ağ şar sé mengun, sem íbúğabyggğir verğa fyrir frá iğnağarsvæğum og álverum, oft miklu hærri enn hér mældist.  Megin skıringin eru landkostir í Noregi.  Şar eru álver og iğnağarsvæği oft reist í  lokuğum, şröngum dölum og fjörğum auk şess sem íbúğabyggğin liggur şar oft upp ağ eğa mjög nærri şessum svæğum. 

Í rannsókninni voru mæld 38 mismunandi PAH-efni.  Mældur heildarstyrkur er sındur í súluriti á mynd 18 (sjá einnig töflu 2).  Súlurnar sına heildarmagn í hverju sıni.  Mæli-einingin er ng/m3 (vinstri ásinn).  Lægsti styrkur mældist 5,26 ng/m3, hæst fór hann í 39,76 ng/m3 en meğaltaliğ reyndist 23,52 ng/m3.  Á ásnum til hægri er mælikvarği sem sınir hlutfall tveggja PAH-efna í sınum,  fluoranten / koronen.  Hlutfall şessara efna í sınum er talin sterk vísbending um uppruna mengunar.  Ef styrkurinn er í námunda viğ 10 (græna brotalínan) er uppruninn úr borgarsamfélaginu (umferğ) en ef hlutfalliğ er komiğ ağ eğa yfir 50 (gula brotalínan) er mengunin talin frá álbræğslum.  Blái ferillinn sınir hvert hlutfalliğ var í viğkomandi sıni.       

 

Mynd 18.  Hlutfall fluoranten/koronen

   Samkvæmt şví á í tveimur tilvikum af tíu mengunin greinilega ağ stórum hluta uppruna í áliğnaği. Í öğrum tilvikum er uppruninn óskır eğa á ağ verulegu leyti uppruna í borgarsamfélaginu.  Ekki má şó alhæfa um of um mengunarstyrk PAH-efna í umhverfinu út frá şessum niğurstöğum einum.  Bæği er sınafjöldi lítill, hann bundinn viğ hluta af ári og taka şarf meira miğ af ımsum umhverfisşáttum viğ frekari túlkun gagna.

Til ağ gera gögn um PAH-efna mælingar betur samburğarhæfar milli rannsókna er oft borin saman styrkur 16 tiltekinna PAH-efna, sem Bandaríska Umhverfisstofnunin (Environ-mental Protection Agency –EPA) valdi.  Mynd 19 er hliğstæğ mynd 16 nema í stağ heildarmagns mældra PAH efna eru ağeins títt nefnd 16 efni.   

 

 

Mynd 19:  Hlutfall fluoranten/koronen og magn 16 PAHEPA

 

 

Lokaorğ

Til PAH-efna flokkast fjöldi efna.  Sum şeirra hafa veruleg krabbameinsvaldandi áhrif í fólki. Í iğnağarsamfélögum vestur-Evrópu eru şessi efni vöktuğ reglubundiğ og hefur Evrópu-sambandiğ gefiğ út sérstök fyrirmæli şar ağ lútandi til sinna ağildarríkja.  Şağ er mat Heilbrigğisnefndar Hafnarfjarğar- og Kópavogssvæğis ağ slíka vöktun şurfi ağ taka upp á Íslandi og viğ vöktun íbúğahverfa vegna şungra umferğaræğa, nærliggjandi iğnağar og eins frá einstökum mengunaruppsprettum.  Meğ slíkum mælingum má ná betri árangri viğ alla skipulagsvinnu.  Slíka vöktun şarf ağ taka upp hiğ fyrsta en um leiğ er ljóst ağ slík vöktun verğur ekki bundin viğ einn ákveğinn og tiltekinn stağ.  Heilbrigğisnefnd telur nauğsynlegt ağ hafnar verği loftgæğamælingar í færanlegri mælistöğ sem um leiğ sé útbúin til ağ taka PAH-sıni.

 

 

 

Tore Skjenstad

heilbrigğisfulltrúi


[1] Umsjón meğ mælingum og skırlsugerğ var á hendi Tore Skjenstad heilbrigğisfulltrúa.

[2] Um er ağ ræğa tiltölulega stóran flokk efna sem samansett eru af arómatiskum vetniskolefnum og innihalda einungis vetni (H) og kolefni (C). 

[3] Kristín Ólafsdóttir, 2003. Mælingar á PAH-efnum viğ Stórhöfğa í Vestmannaeyjum árin 2002 og 2003 á vegum rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræği.

[4] Heimild 1.  Umhverfisstofnun; Útstreymi POP frá Íslandi (skırslu Íslands til CLRTAP vegna POP-bókunin)

[5] Heimild 2.  EB-reglugerğ nr. 2004/107/EC.  Fjallar um arsen (As), kadmíum (Cd), kvikasifur (Hg), nikkel (Ni) og  fjölarómatisk vetniskolefni (PAH) í lofti.  Innleiğing er væntanleg.

[6] Heimild 3.  Umferğartölur 2004, frá heimasíğu Vegagerğarinnar; vegagerdin.is/vefur2.nsf/pages/ua_umferd.html.   Meğalumferğ 2004 var um 17.300 bifreiğa á sólarhring

 

[7] Heimild 5.  Upplısingar veitti Guğrún Gísladóttir sérfræğingur á Veğurstofu Íslands.   Vindátt og vindstyrkur er mældur á 15 mín. fresti.  Úrkoma er mæld tvisvar á sólarhring.  Kl. 9 ağ morgni og 18 ağ kvöldi.  Úrkoma er ağ sjálfsögğu ekki jafndreifğ yfir sólarhringinn sem hefur áhrif á dreifingu og styrk PAH-efna frá myndunarstağ.

[8] Á heimasíğu heilbrigğiseftirlitsins (heilbrigdiseftirlit.is) má nálgast ítarleg veğurgögn fyrir sınatökudagana.

[9] Heimild 6.  Halldór Björnsson sérfræğingur á Veğurstofu Íslands gerği vindrósina.

[10] Eins og áğur segir eru úrkoma mæld tvisvar á sólarhring.  Úrkoma şarf ekki ağ vera samfeld á tímabilinu og eins getur úrkoma veriğ breytileg milli Hafnarfjarğar og Reykjavíkur.  Ársúrkoma er hærri í Hafnarfirği en í Reykjavík.  Í skırslunni er úrkoma flokkuğ sem talsverğ ef úrkoman var > 4 mm, sögğ úrkoma ef mælingar voru á bilinu 1-4 mm, lítilsháttar ef hún mældist < 1 mm og loks ağ hún hafi ekki mælst şegar şannig stóğ á.

[11] United States Environmental Protection Agency (US EPA 1988).

[12] Kontrollmålinger av PAH i luft ved aluminiumverk vinteren 2001/2002. NILU 2002 (ISBN:82-425-1377-5)

[13] Í kaflanum um samantekt er mynd (nr!!!) er sınir şağ heildarmagn PAH-efna sem mældist hvern mælidag og um leiğ hvernig hvernig hlutfall fluoranten / koronen efnanna sveiflağist.  Í kaflanum um einstakar mælingar eru einnig birtar upplısingar um şetta hlutfall.