II. / 2009

Loftgæðavöktun

Marbakkabraut í Kópavogi

Tímabilið 11. júní 2009 til 22. október 2009

Mælistöðin á lóð Leikskólans við Marbakkabraut.

Staðsetning mælistöðvar á mælitíma, á lóð Leikskólans við Marbakkabraut í Kópavogi

Höfundar: Tore Skjenstad heilbrigðisfulltrúi

Páll Stefánsson heilbrigðisfulltrúi

Heilbrigðiseftirlit Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis

Garðatorg 7, Garðabæ. Sími 550 5400

Netfang: hhk@heilbrigdiseftirlit.is

Vefsíða: www.heilbrigdiseftirlit.is (sjá loftgæði í Kópavogi)

31. des 2009

Loftgæðavöktun, Marbakkabraut, Kópavogur 15. júní til 21. október 2009

Loftgæðamælistöðin í Kópavogi var staðsett á lóð Leikskólans við Marbakkabraut á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009. Í skýrslu þessari er gerð grein fyrir helstu niðurstöðum mælinga. Skýrslan skiptist í eftirtalda kafla;

I Samantekt á niðurstöðum,

II Niðurstöður mælinga,

III Athyglisverð frávik.

Mælistöðin er sjálfvirk. Um er að ræða símælingar sem ætlað er að vera aðgengilegar almenning á heimasíðu Heilbrigðiseftirlits Hafnarfjarðar- og Kópavogssvæðis; www.heilbrigdiseftirlit.is. Stöðinni var valinn staður á lóð Leikskólans við Marbakkabraut í um 250 metra fjarlægð frá Kringlumýrarbraut og um 100 metra frá Kársnesbraut á svæði sem skipulagt er undir íbúðir og þjónustu. Nokkuð gott veður var á tímabilið. Hægviðri eða minna 5 m/sek var í um 93 % mælinga og vindur fór yfir 10 m/sek í 0,2 % af tímabilinu. Skilyrði til mælinga töldust því góðar.

I Samantekt á niðurstöðum

Mengunarefni sem mæld voru og helstu niðurstöður;

Svifryk, (PM2,5 og PM10)

Styrkur svifryks var vel undir öllum viðmiðunarmörkum mest allan tímann. Einn dag mældist talsverð mengun og var það 16. júní um miðnætti og síðan aftur um hádegi. Hliðstæðir toppar komu ekki fram í öðrum mælistöðvum og reyndist ástæðan vera truflanir í tækjum en verið var að yfirfara stillingar dagana 15. og 16. júní. Þá sást nokkuð glögglega á öllum rykmælunum á höfuðborgarsvæðinu að sandmistur lagðist yfir höfuðborgarsvæði síðarihluta dags þann 27. júlí.

Brennisteinsvetni, H₂S

Brennisteinsvetni í andrúmslofti á höfuðborgarsvæðinu má fyrst og fremst rekja til Jarðvarmavirkjana á Hengilsvæðinu (Hellisheiðavirkjun og Nesjavallavirkjun) en einnig að hluta til hvera. Styrkur er almennt lítill en þó komu greinilegir toppar í austanáttum þegar vind leggur frá ofangreindum virkjunum. Í byrjun október 2009 (dagana 1. til 13.) mældist þó nokkur styrkur brennisteinsvetnis. Veðurfar var nokkuð stöðugt, vindátt var aust- suðaustlæg og vindhraði mestan tímann undir 5 m/s. Styrkurinn fór þó aldrei yfir heilsuverndarviðmið á þessu tímabili.

Brennisteinsdíoxíð, SO₂

Á höfuðborgarsvæðinu eru helstu uppsprettur brennisteinsdíoxíðs álverin í Straumsvík og á Norðurtanga, skip í höfnum og ekki síður akstur díselbifreiða. Þá oxast brennissteinivetni, H₂S, yfir í SO₂ sem skýrir að hluta mælt magn. Styrkur SO₂ er almennt lágur.

Köfnunarefnisoxíð, NO, NO₂, NO_X

Til köfnunarefnisoxíða flokkast nokkur efni, oft kölluð NOx-efni. Styrkur köfnunarefnisoxíða var lágur á tímabilinu en í lok tímabilsins fór styrkur hækkandi. Vitað er að styrkur þessarra efna á höfuðborgarsvæðinu er jafnan mestur í froststillum að vetri til.

Í skýrslunni og á heimasíðu heilbrigðiseftirlits, www.heilbrigdiseftirlit.is, má sjá hver viðmiðunarmörk eru fyrir hin ýmsu efni og hvað gert er ráð fyrir að styrkur einstakra efna megi oft fara yfir þau mörk svo ásættanlegt teljist. Sérstök athygli skal vakin á því að viðmiðunarmörk eru ákvörðuð mun strangar en eiginleg hættumörk. PS, TS.

II Niðurstöður mælinga

við Marbakkabraut á tímab. 15. júní 2009 til 21. október 2009.

Stöðinni var valinn staður á lóð Leikskólans við Marbakkabraut í um 250 metra fjarlægð frá Kringlumýrarbraut og um 100 metra frá Kársnesbraut á svæði sem skipulagt er undir íbúðir og þjónustu.

Rekstur stöðvarinnar gekk vel á tímabilinu en þó komu upp nokkur minniháttar vandamál með rafmagnstengingar við stöðina, einnig við kvörðun einstakra mælitækja og er gerð grein fyrir þessum hnökrum í rekstri stöðvar í umfjöllun að aftan.

Loftgæði við Marbakkabraut eru góð. Á mælitíma reyndust þau vera vel innan samþykktra umhverfis- og heilsufarsmarka. Dæmigerð mengun frá umferð (NO_X) reyndist ekki mikil á tímabilinu, en fór hækkandi með haustinu eins og vænta mátti. Magn svifryks var einnig vel neðan viðmiðunarmarka reglugerða. Í kafla um ,,athyglisverð frávik’’ er greint frá tilfelli sem rakin var til loftmengunar vegna uppblásturs á Íslandi og einnig er þar vikið að mengunartoppum (H₂S) er tengjast orkuöflunarsvæðunum við Nesjavelli og á Hellisheiði.

Veðurfar á mælingatíma

M1. Vindrós Sýnir meðal vindhraða sem hlutfall af vindátt á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009.

Tíðnitafla Sýnir breytilegan vindstyrk á tímabilinu. Um 8% tímans (6.6 + 0.8 + 0.2 = 7.6) var vindstyrkur yfir 5 m/sek en liðlega 64% (44.0 + 15.1 + 4.6 = 63.7) undir 2.5 m/sek.

Suðaustlægir vindar voru algengastir en einnig austan- og norðvestanvindar. Norð- og suðlægar áttir mældust vart.

Vindrósir innan höfuðborgarsvæðisins eru nokkuð breytilegar, eftir hvar mælt er. Ráða því væntanlega bæði mannvirki næst mælistað og landslag. Þannig mælast norðanáttir (NNV, N og NNA) í um 17% mælinga á Einarsnesi í Rvík. en mældust vart í Jaðarseli (7%) í Rvík og á Marbakkabraut (1%) á sama tímabili.

Vindrós við Jaðarsel í Reykjavík 1.08-21.10.2009	Vindrós við Einarsnes í Reykjavík 15.06-21.10.2009

II Niðurstöður mælinga; Einstök efni

Gróft svifryk PM10 og fínt svifryk PM2,5

Svifryki er skipt í gróft og fínt svifryk. Gróft svifryk er frá 2,5 - 10 µm en það sem er undir 2,5 µm telst fínt svifryk. Evrópsk heilsuverndarmörk miðast við gróft svifryk (PM10) en þó er talið að fínna rykið (PM2.5) sé skaðlegra. Þess er vænst að evrópsk heilsuverndarmörk verði sett fyrir fínt ryk

M2. Vindrós sýnir tengsl vindáttar og styrks grófs svifryks (PM10) í andrúmslofti á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009	Kópavogur Marbakkabraut
	Tíðnitafla Sýnir styrk grófs svifryks í andrúmslofti
M3. Vindrós sýnir tengsl vindáttar og styrks fíns svifryks (PM2,5) í andrúmslofti á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009 Nokkuð lægri styrkur fíns svifryks mælist en grófs svifryks
	Tíðnitafla Styrkur fíns svifryks í andrúmslofti var að jafnaði ekki mikill en þó greinilega nokkuð breytilegur. Hann var í liðlega 93% tilvika undir 10µg/m^3

M4. Svartur ferill, styrkur grófs svifryks (M10) í andrúmslofti. Sýnir dags meðaltöl á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009	Kópavogur Marbakkabraut
	Rauða lárétta línan (efst) sýnir viðmiðunarmörk, 50 µg/m^3 Hæsta toppurinn 15. júní er truflun. Tilkominn vegna hreinsunar og stillinga á PM 10 mælitækinu.
M5. Rauður ferill, styrkur fíns svifryks (PM2,5) í andrúmslofti. Sýnir dags meðaltöl á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009
	Toppur þann 2. september er truflun. Tilkominn vegna hreinsunar og stillinga á PM 2,5 tækinu

Evrópsk heilsuverndarmörk er 50 µg/m³ og miðast við gróft svifryk (PM10). Um er að ræða sólarhrings meðaltöl og er miðað við að slíkt ástand vari ekki oftar en 18 sólarhringa á ári. Talið að fínna rykið (PM2.5) sé skaðlegra og er talið líklegt að í nánustu framtíð verði viðmiðunarmörk miðuð við þann flokk svifefna.

II Niðurstöður mælinga; Einstök efni

Brennisteinsvetni, H₂S

Talið er að brennisteinsvetni í andrúmslofti á höfuðborgarsvæðinu megi fyrst og fremst rekja til hverasvæða. Styrkur er almennt lítill en þó komu greinilegir toppar í austanáttum frá virkjunum á Hellisheiði og Hengilsvæðinu.

M6. Vindrós sýnir tengsl vindáttar og styrks H2S í andrúmslofti á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009	Kópavogur Marbakkabraut
	Tíðnitafla Styrkur brennisteinsvetnis H2S er lágur nema í aust- og suðaust- lægum áttum. Á móti kemur að austlægar áttir eru algengar á höfuð-borgarsvæðinu Í um 10.8% tímans fór styrkurinn yfir 7 µm og yfir 15 µm í 4.8% mælinga
M7. Rauður ferill, styrkur brennisteinsvetnis, H2S í andrúmslofti. Sýnir dagsmeðaltöl á tímabilinu 15. júní til 21. október 2009
	Styrkur H2S í andrúmslofti var greinilega mestur þegar vindar voru austanstæðir

Alþjóða heilbrigðisstofnuninni (WHO) hefur gefið út heilsuverndarviðmið sem er 150 µg/m³ fyrir sólarhringsmeðaltöl. Brennisteinsvetni er skaðlegt heilsu í miklum styrk (15.000 µg/m³) og langtímaáhrif við lægri styrk eru talin geta valdið heilsutjóni.

II Niðurstöður mælinga; Einstök efni frh.

Brennisteinstvíoxíð, SO₂

Talið er að brennisteinstvíoxíð (brennisteinsdíoxíð), SO₂, í andrúmslofti á höfuðborgar-svæðinu megi fyrst og fremst rekja til brennslu á dísel- og svartolíu ásamt brennslu á kolum og kolaskautum. Á höfuðborgarsvæðinu eru helstu uppsprettur álverin í Straumsvík og á Norðurtanga, skip í höfnum og akstur díselbifreiða. Þá oxast brennisteinsvetni, H₂S, yfir í SO₂ sem skýrir að hluta mælt magn. Heilsuverndarmörk fyrir SO₂ (skv. reglugerð nr. 251/2002) er 125 µg/m³ sem meðaltal yfir einn sólarhring. Sambærileg meðaltalsgildi fyrir klukkustund er 300 µg/m³. Mælingar sýna að styrkur brennisteinstvíoxíðs er mjög lágur á höfuðborgarsvæðinu. Mælist í fáeinum µg/m³. Mælingar við Marbakkabraut sýndu sömu niðurstöður.

Köfnunarefnisoxíð, NOx

Í vetrarstillum má stundum sjá gula slikju yfir höfuðborgarsvæðinu. Ástæðan er hár styrkur köfnunarefnisoxíða (NOx-sambanda). Mælingar hafa sýnt að á slíkum dögum fer magn köfnunarefnisdíoxíða stundum yfir svo nefnd ,,sólarhrings viðmiðunarmörk’’ en slíkt ástand mældist ekki við Marbakkabraut sumarið og haustið 2009.

Helstu köfnunarefnisoxíðin eru NO og NO₂. Önnur NOx-sambönd s.s. N₂O₂, N₃O₂ ofl. myndast m.a. við bruna í vélum en eru í óverulegum styrk.

Köfnunarefnismónoxíð, NO

Við bruna í vélum myndast köfnunarefnismónoxíð (NO) þegar köfnunarefni og súrefni hvarfast saman við hátt hitastig. Talið er að þrír fjórðu losunar NO í andrúmsloft af mannavöldum á Íslandi komi frá fiskiskipaflotanum. Í andrúmsloftinu oxast köfnunarefnis-mónoxíð smám saman yfir í köfnunarefnisdíoxíð (NO₂).

Köfnunarefnisdíoxíð, NO₂

Heilsuverndarmörk fyrir NO₂ (sólarhringsmeðaltöl og að hámarki sjö sinnum á ári) er 75 µg/m³ en viðmiðunarmörk 110 µg/m³ fyrir eina klukkustund í tiltekinn fjölda skipta (skv. reglugerð nr. 251/2002).

Mælingar við Marbakkabraut sýndu greinilega lágan styrk, vel undir sólarhrings viðmiðunarmörkum. Dagsmeðaltöl fóru hækkandi þegar leið á tímabilið. Skýringa er ekki að leita í tækjabúnaði heldur virðist sem mengunaráhrifa frá umferð gæti þar meira á þessum árstíma en um sumarið. Líkast til er um að ræða samspil veðurfars og umferðar.

III Athyglisverð frávik

A. Rykmengun, rakin til uppblásturs daganna 12., 13. og 27. júli 2009

Rauður ferill, gróft svifryk (PM10,) og blár ferill, fínt svifryk (PM2,5). Sýnir klst. meðaltöl dagana 12. og 13. júlí 2009, báðir dagar meðtaldir	Kópavogur Marbakkabraut
	Rykmengun Loftmengunin kom fram sem mikil aukning í rykmengun Mengunin mældist greinilega í Kópavogi
Blár ferill, gróft svifryk (PM10,) og gulur ferill fínt svifryk (PM2,5)		Reykjavík Grasagarðurinn
		.. og í stöðinni í Grasagarðinum (Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn)
Og þann 27. júlí 2009
Rauður ferill, gróft svifryk (PM10,) og blár ferill, fínt svifryk (PM2,5) Sýnir klst. meðaltöl dagana 12. og 13. júlí 2009, báðir dagar meðtaldir		Kópavogur Marbakkabraut
		Rykmengun Loftmengunin kom fram sem mikil aukning í rykmengun
Blár ferill gróft svifryk (PM10,) og gulur ferill fínt svifryk (PM2,5)		Reykjavík Grasagarðurinn
		.. og í stöðinni í Grasagarðinum (Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn)

III Athyglisverð frávik

B. Brennisteinsmengun (H₂S)

Í stöðugri austanátt berst brennisteinsmengun (H₂S) frá virkjanasvæðunum á Hellisheiði og Nesjavöllum yfir höfuðborgarsvæðið. Tímabilið 1. til 13. október var tiltölulega stöðug austanátt og vindhraði lengst af á bilinu 2-6 m/s.

	Við Marbakkabraut í Kópavogi Brennisteinsmengun (H2S) mæld í µg/m^3 Dagarnir 1. til 13. október 2009
	Á Hvaleyrarholti í Hafnarfirði Brennisteinsmengun (H2S) mæld í µg/m^3 Dagarnir 1. til 13. október 2009
	Við Grensásvegi í Reykjavík Brennisteinsmengun (H2S) mæld í µg/m^3 Dagarnir 1. til 13. október 2009

31. desember 2009

PS, TS.